Mack

We kregen visite van een van de aardigste stellen uit ons hofje. We konden er niet onderuit. Wij waren daar al eens geweest en dat was geen succes. Een ouder stel, een jaar of tachtig schat ik, hele lieve mensen maar in haar gooi je een kwartje en ze blijft onafgebroken praten. We waren blij dat we ontsnapt waren.

Om die reden nodigden we ze ook niet terug uit, dus nodigden zij zichzelf uit. Toen ze hoorden dat onze hond dood was stonden ze met een bloemetje aan de deur, nee, kwamen binnen op vrijdagmiddag half vijf. Na twintig minuten ongemakkelijk staan wisten we ze de deur uit te werken, want wij moesten nog eten. Wel met de toezegging dat we ze snel zouden uitnodigen. Daar kwamen we niet onderuit, en gisteren kwamen ze op visite.

Toen wij ongeveer uitgepraat waren werd haar kwartje geactiveerd en begon ze. Hoe het mogelijk is weet ik niet, maar elke gebeurtenis had wel weer bruggetje naar een andere gebeurtenis zodat je een totaal onsamenhangend verhaal zonder pauzes kreeg en je geen idee had over wie het nu ging.

Ik bedacht een tactiek. Elke keer als zij al bij de volgende gebeurtenis was, stelde ik na twintig seconden een vraag over de vorige. Over wie dat nu precies ging. Dat bleek ze helemaal niet erg te vinden en legde uit over wie het ging. Daardoor vergat ze wel welk volgend verhaal ze door mijn vraag had moeten verlaten en moest ze een ander beginnen. En als ik het niet kon of wilde volgen vroeg ik weer wat over het vorige.

Eerlijk gezegd viel het mee. Vorige keer bij hun waren we helemaal suf geluld over mensen die we niet kenden. Nu had ze het vooral over buren die we wel kenden, omdat ik het een beetje stuurde. Niet al te laat gingen ze weer naar huis. Vanmiddag kwam ze nog even langs. Ze had iets laten liggen. En het was gezellig gisteren hè? Zeker, zei ik, en dacht, dat moeten we over een lange tijd nog eens doen.

Drie maanden geleden bestelde ik een boek dat geschreven is door Karin, van weblog “raam open” Zij schreef over het boek op haar weblog en ik wilde wel eens weten waar zij nu de afgelopen paar jaar aan gewerkt had. Het boek gaat over de Liemers in de Tweede Wereldoorlog, een streek die ik een beetje ken omdat mijn schoonfamilie er woont.

Ik vind het sowieso knap als iemand een heel boek kan schrijven. Of het nu een roman is of een naslagwerk waar je veel onderzoek voor moet doen. In dit geval werd veel onderzoek gedaan want er zijn honderden boeiende anekdotes, fragmenten uit dagboeken, ooggetuigenverslagen, en historische feitjes in verwerkt.

Ik deed door omstandigheden wat langer over het boek dan gepland, daarover viel op mijn eigen weblog al wel te lezen. Terwijl ik aan het lezen was, was er in Nederland veel te doen over de slavernij en excuses daarover. Maar pas tachtig jaar geleden was er in Nederland ook een soort van slavernij aan de gang, al werd dat arbeidsinzet genoemd door de Duitsers. Mannen werden bij razzia’s opgepakt en gedwongen om mee te graven aan verdedigingswerken in de Liemers. Een tot nu toe nog niet beschreven geschiedenis. De mannen waren weliswaar geen eigendom van de Duitsers, en ze kregen zelfs nog betaald, maar verder was het dwangarbeid en weigering kon leiden tot standrechtelijke executie.

Een van de beschreven razzia’s was in Utrecht en ik vroeg mij af of mijn opa’s daarbij waren. Één opa scheen in Duitsland te werken maar heeft mij daar nooit over verteld. De andere opa en oma hebben het mij honderd keer verteld. Mijn opa stond zich te scheren toen op dat moment Duitsers aan de deur kwamen om hem te zoeken. Hij verborg zich gauw achter het wiegje, de Duitsers hadden zich toegang verschaft, en liepen naar mijn oma die net was bevallen van mijn vader, en op bed lag. De Duitsers vroegen haar waar mijn opa was, waarop mijn oma antwoordde dat ze het niet precies wist omdat hij in Duitsland aan het werk was. Ondertussen bad ze tot de heilige Maria dat de Duitsers de scheerkwast niet zouden zien, maar dat liep goed af. Mijn oma vertelde dat de soldaten aan haar bed niet zo’n zin in de oorlog hadden en eentje vertelde haar dat zijn vrouw ook in verwachting was. In elk geval moet mijn opa tot de doelgroep van de arbeidsinzet in de Liemers behoord hebben aangezien alle mannen tussen 18 en 50 zich moesten melden.

Verder las ik over bekende plekken, over een SS hoofdkwartier in Zevenaar, over een boerderij in Duiven die er nog steeds is, en over de bijna volledige evacuatie van de Liemers, dat door de Duitsers als Sperrgebiet werd aangemerkt. Het boek bevat vele kaartjes, begeleidende foto’s en documenten uit die tijd, zoals de bevelen van de Duitsers over de arbeitseinsatz.

Karin heeft een makkelijk leesbaar standaardwerk geschreven dat een duidelijk beeld geeft van deze vergeten geschiedenis net na de slag bij Arnhem en ze schijnt aan het volgende deel te werken. Knap werk, Karin!

Graven in de vuurlinie