Toen ik jong en jeugdig was, dacht ik minder zetten vooruit dan nu. En dat had zijn voordelen; ik kon immers oordelen vellen op basis van mijn eerste en zuiverste ingeving. Nu ik wat middelbaarder ben geworden, ligt het niet meer zo simpel. Ik zie voor- en nadelen, en afwegen is moeilijk. Ik had vroeger veel vaker ongelijk, maar omdat het voor mij de overzichtelijke waarheid was, dacht dat wel zo makkelijk.
Ik vermoed dat dit ongemak te maken heeft met een verschuiving van rechtse denkbeelden naar linkse, maar weet dat niet zeker. Het kan ook zijn dat ik vroeger de begrippen goed en kwaad wat makkelijker kon plaatsen. Nu hou ik rekening met allerlei verzachtende omstandigheden voor kwaad dat geschied is.
Een goed voorbeeld is de val van Sebrenica. Het zit mij niet lekker dat de enclave zonder slag of stoot werd opgegeven. Liever had ik gezien dat er gevochten was tegen de overmacht, met als waarschijnlijke gevolg dat er onder de Nederlandse militairen veel doden zouden zijn gevallen. Maar dat is lekker makkelijk vinden, als je er zelf niet bij was. Bovendien, zouden dan nu honderden gezinnen zonder vader zitten, alleen maar omdat ik dan een trotser gevoel had overgehouden. Maar ja, nu zitten er duizenden Joegoslavische gezinnen met een leegte, die bovendien ook geen brieven naar huis schrijven over het heldhaftige optreden van de Nederlanders. Maar dan denk ik weer: "Ja, ze zijn toch zelf militair geworden, dan dien je het risico ook te aanvaarden." Als ik deze overwegingen op een weegschaal leg, dan lijkt mij het belang van de Joegoslavische gezinnen het grootst. Er had dus verdedigd moeten worden. Maar dan waren de Nederlanders dood, de moslims die bescherming zochten waren dood, en er waren vijanden dood. Echt een hele hoop doden, maar de Dutchbatters zouden als helden herdacht worden door de familieleden van de omgekomen moslims. Er zou een zwarte bladzijde uit de Nederlandse geschiedenis niet geschreven zijn.
Ik kan niet meer zuiver denken. Vroeger kon ik heel simpel zeggen, zo en zo had het gemoeten. Het leven van die en die is meer waard dan dat van de ander. Ik zou niet meer afwegen of over de gevolgen nadenken want dat zou mijn oordeel in de weg staan. Niet dat ik iets te oordelen had, maar stiekem vindt iedereen wel ergens iets van.
De tijden van de zeehelden zijn reeds lang voorbij. Ik vind het ook niet gek dat praktisch geen scholier meer weet wie Michiel de Ruyter was. Zijn mentaliteit, of zoals mij geleerd werd hoe die was, is mijlenver te zoeken, dus waarom zouden we nog over hem moeten leren? Alleen het Wilhelmus refereert nog aan heldendom, maar weinigen kennen de tekst.
Morgen weer over tot de orde van de dag. Niet tot de Willemsorde. In een vrij land als Nederland is dat wel zo prettig, dat je slechts over hoeft tot de orde van de dag. Maar om het op den duur ook prettig te houden moet die Willemsorde misschien toch wat latenter aanwezig zijn. Ja, ik vermoed van wel. Zullen we het WK voetbal ooit nog winnen?