De stoel.

Gisteren overleed hij, Stephen Hawking, de aan de rolstoel gekluisterde ALS patiënt die maar liefst 76 werd. Als ik het goed begreep was hij de oudste ALS patiënt ooit. Sinds 1985 kon hij niet meer praten en al ver daarvoor raakte hij verlamd. Decennia lang was hij totaal verlamd, alleen zijn hersenen bleven onaangetast. Al die tijd heeft hij zitten nadenken in zijn stoel.
Zijn boek -a brief history of time- is meer dan tien miljoen keer verkocht. Ik las in de krant dat het door de complexiteit misschien ook wel het meest onuitgelezen boek ooit was. Dat geldt dan niet voor mij. Ik heb het al vijf keer uitgelezen en ben gisteren aan de zesde keer begonnen. Als eerbetoon. Deze keer denk ik niet dat ik alles ga snappen, zoals ik vorige keren dacht maar al snel bedrogen uitkwam. Het valt gewoon niet te snappen, maar voor mij is dat geen probleem. Ik hoef dingen niet per se te begrijpen. Ik vraag me sommige dingen gewoon niet af. Ze zijn eenmaal zo. Zo kwam ik er vanochtend achter wat Michael Jackson eigenlijk bedoelde in zijn lied Billy Jean. Billy Jean, is not my lover, she’s just a girl who claims that I am the one, the chair is not my son. Voor mij is dat echt geen reden om op onderzoek uit te gaan hoor, als de stoel niet je zoon is. Klopt als een bus namelijk, ik ken niemand die een stoel als zoon heeft. Hooguit een pietsie overbodig van Michael, om dat te vermelden. Goed, bleek het dus te gaan om een kid en niet om een chair. Zing dat dan duidelijk, denk ik dan. Wat ik wel moet toegeven is dat ik het nummer ineens briljant vond doordat ik de tekst begreep. Vanaf 1982 tot 2018 was de stoel niet mijn zoon. Prima, niks aan de hand. En in een ochtendje wordt het ineens duidelijk. Dat is nu wat de aan een rolstoel gekluisterde Stephen bedoelde met zijn brief history of time. De stoel is weg, voor mij en ook voor Stephen. Ik ben benieuwd of hij weer loopt en of hij nu zijn onderzoek kan voltooien. Of hij dan nu eindelijk het geheim van het heelal heeft ontfutseld.

Wie is de mol?

Dit was het eerste seizoen dat ik mee begon te kijken, mijn zoontje wordt wat groter, en vond het een leuk programma. Ik werd altijd afgeschrikt door het woord “mol”. Ik was bang dat John en Johnny er mee te maken hadden, dus heb ik de eerste twintig jaar gemist. Zoals waarschijnlijk iedereen wist ik van tevoren wie de mol was. Mijn tactiek was namelijk om niet op de aanwijzingen te letten, maar op de lichaamstaal van de kandidaten. En daar kwam uit dat Jan de minst verdachte was, en Ruben de meest verdachte. Alleen op het laatste moment, toen er nog twee kandidaten over waren en ze dus nu alle twee wisten wie de mol was, zag ik aan de lichaamstaal van Jan dat hij het was. En hij was het dus. Al die tijd heeft hij mij en velen enorm in de luren gelegd door veel op de voorgrond te treden, heel verontwaardigd te doen als een ander een fout maakte, en openlijk Ruben verdacht te maken. Alleen Ruben, die samen met Jan wist dat hij niet de Mol was, had dus een minder vertroebeld beeld en identificeerde als enige de juiste Mol. Achteraf, nadat alles bekend werd en ze de molacties terug lieten zien, vond ik mezelf stom dat ik Jan niet verdacht. Volgend jaar ben ik er weer bij.

99 luftballons

Er zijn van die dingen die je voor vanzelfsprekend aanneemt. Niet eens voor vanzelfsprekend, je denkt er helemaal niet bij na, het is gewoon zo. Zo was daar in de jaren tachtig de Duitse band Nena. (Ik wist ook niet dat het eigenlijk de band was die Nena heette.) De zangeres heette toevallig ook Nena, en de band was naar haar genoemd. Of andersom, want de zangeres heette in het echt helemaal geen Nena. Volslagen onduidelijk. Wat echter volkomen duidelijk was, was dat dit nummer over 99 luchtballonnen ging. Maar dat was het dan ook. Ik dacht namelijk dat het heteluchtballonnen waren, maar het blijken bij nader onderzoek gewoon van die lullige feestballonnetjes te zijn. Maar verder geen poespas, het nummer ging over 99 luchtballonnen en niemand vroeg zich iets af.

Tot ik vandaag het nummer op de radio hoorde en na vijfendertig jaar eens ging luisteren naar de tekst. Duits blijkt toch wat lastig, want ik begreep er helemaal niks van. Ik zocht naar een vertaling, en die maakte duidelijk dat het niet aan de Duitse taal lag, want ook in het Nederlands maakte ik er niks van. Dus zocht ik maar eens op waar het nummer nu volgens de schrijver over gaat, want die zou het toch wel weten? Het gaat dus over de angst van de West-Duitsers voor een kernoorlog die uit zou breken. Nou, daar kom ik dan vandaag achter. Als die hele koude oorlog allang achter de rug is. Omdat die schrijver zo nodig vaag moest doen. Had hij gewoon geschreven dat ze bang waren voor een kernoorlog, dan hadden anderen die angst wellicht weg kunnen nemen. Maar nee, hou het lekker cryptisch en blijf er jaren mee lopen. Het is ook een boutnummer ook eigenlijk.

Het betere speurwerk

Mijn opa overleed in 2009 op 91-jarige leeftijd en een van de dingen waar hij in zijn leven mee bezig was, was het zoeken naar een boek . Het was een boek over de eerste wereldoorlog en het heette “Europa in vuur en vlam” door Seestern. Bibliotheken gebeld, een oproep op de radio gedaan, maar het was hem niet gelukt. Totdat ik me ermee ging bemoeien, een paar jaar voor zijn dood. Ik vond het gezochte boek op internet, bestelde het en leverde het bij hem af. Een maandje later zag ik hem weer, hij had het gelezen maar hij herkende het hele verhaal niet. Wat ook heel vreemd was, was dat het boek uit 1909 was, nog van voor de Eerste Wereldoorlog, dus hoe kon het over de oorlog gaan?

Ik heb een beginnetje gemaakt met het boek, 110 jaar oud inmiddels, en op een of andere manier lijkt het boek de Eerste Wereldoorlog te voorspellen. Er is een oorlog in Europa aan de gang, De Duitsers komen erin voor, de Serviers, Hongaren, de Engelsen, koningin Wilhelmina, Prins Hendrik, ik begrijp er niks van. Nu moet ik het uitlezen.

Maar vandaag kwam ik erachter dat mijn Opa naar het verkeerde boek op zoek was. Hij had niet het boek van Seestern moeten hebben, maar “Europa in vuur en vlam, of De gruwelen van een wereldstrijd” Roomsche Volkslectuur, kerkelijk goedgekeurde colportage verhalen. Hier komt de door hem genoemde hoofdpersoon, Graaf Frits de Morande in voor. Graaf Frits Morande heet hij in het boek, geen de, maar dat is een detail. Hij en mijn oma hebben vroeger een reeks gelezen, geen boek. Nu is het negen jaar na zijn dood, en heb ik het te laat gevonden. Maar ik heb het mysterie opgelost, dat is het belangrijkst.

De Goelag Archipel

Ik lees Solzjenitsyn, de Goelag Archipel. Waarom? Omdat ik het even zat was, die thrillers allemaal met de politie en de boef. Dus ik dacht, ik zet hoog in, op een van de beste schrijvers ter wereld. In het begin vond ik het wat vreemd, want het leek slechts een verslag van de feiten. Het las wat lastig met al die Russische namen en termen en het vorderde maar langzaam. Maar ineens had hij me en voelde ik de man aan. Ik denk te begrijpen waarom, al ben ik pas op gang gekomen in het boek.

Aleksandr Solzjenitzyn heeft ook een politie en boef roman geschreven. Alleen is de politie de boef, en de boef is onschuldig. Hij trekt conclusies over Rusland, het apparaat, het volk, het systeem en de toekomst. Hij overleefde het strafkamp, en op straffe van weer een strafkamp, schreef hij in het geheim het boek. Zijn radar voor wie te vertrouwen was en wie niet, heeft hem nooit in de steek gelaten.

Ik had vroeger ontzag en angst voor Rusland, en zag het als een land waar ze je voor het minste of geringste naar Siberië stuurden. Sinds ik een Russische collega heb, had ik het beeld van het onvriendelijke Rusland wat bijgesteld. Zij zegt dat het allemaal wat overdreven is, en dat de Sovjettijd een goede tijd was. Nu ik dit boek lees, weet ik dat mijn beeld klopte en dat van mijn ervaringsdeskundige collega niet. Dat lijkt wellicht het toppunt van arrogantie, maar dat komt volgens Solzjentisyn omdat Rusland niet afgerekend heeft met het verleden en ze niet de schuldigen van het misdadige systeem voor het gerecht heeft gebracht. Want wat zou Rusland de wereld nou kunnen leren zonder eerst in het reine te komen met zichzelf, zo vraagt de schrijver zich af. Als ik het uit heb, vertel ik verder.

Middelmatigheid

Soms, of eigenlijk vaak, ben ik bang om wakker te worden en te ontdekken dat het te laat is. Te laat voor wat, dat weet ik niet, maar gewoon te laat. Dat je op een ochtend wakker wordt, 85 jaar bent en tot de conclusie komt dat het maar middelmatig was allemaal. Dat je niet de keuze hebt gemaakt die je zou willen maken, simpelweg omdat je niet durft. Wat die keuze dan zou moeten zijn is de kern van het probleem.

Ik zag op televisie iets over mensen in Alaska die zelfvoorzienend leefden op een drijvend huis in een rivier. Geen internet, geen mobiele telefoon, maar wel een prachtige stek in de volledige vrijheid van de overweldigende Alaskaanse wildernis. Een zelfgebouwd huis met een overdekte veranda, stromend regenwater, dat was het ongeveer. Je huis omgeven door zeehonden en otters, en je leeft van de oesterhandel. Geweldig. Ik zou zoiets ook wel willen. Voor drie weken. Misschien vier. Daarna ga ik me toch langzaam dood vervelen ben ik bang.

Dat is dus mijn probleem. I can’t get no satisfaction. We leerden het ook verkeerd, in mijn jeugd. Of ik ben niet flexibel genoeg, dat kan ook. Alles wat ik leerde bleek niet waar of is inmiddels zwaar verouderd. Het trotse land waarover ik leerde bleek in werkelijkheid een verdeeld land vol pessimistische dromendieven te zijn. Niks geen helden en oneindig laagland. Brede rivieren, ja die wel, maar als je erin probeert te zwemmen komt er duffe ambtenaar aan om het je te verbieden. En zo is het met alles. Logisch hoor, als je met z’n zeventien miljoenen op een kluitje woont dat er overal regeltjes voor zijn. Maar vergeleken bij Alaska voel ik me wel een beetje dichtgeslibd.

Nou ja, dan leg ik me maar neer bij m’n middelmatigheid. Sommige landgenoten hebben zich verlost van de middelmatigheid en geven cursussen in hoe je verlost kunt worden van de middelmatigheid. Jezelf doelen stellen, prioriteiten stellen, niet bang zijn voor weerstand, commercieel bezig zijn op social media, u kent deze papieren wereldverbeteraars misschien wel. Maar dat is alleen maar jezelf wijsmaken dat je de middelmaat ontstegen bent. Bovendien maken ze een denkfout, die cursusleiders. Want als steeds meer mensen de middelmaat ontstijgen, zal de nieuwe doorsnede precies daar komen te liggen waar ze zichzelf juist heen gewerkt hebben.

Middelmatigheid zou juist geen enkel probleem moeten zijn. Pas als je je er bewust van wordt, zoals ik, ontstaat het. Als je er nooit aan denkt, is het er ook niet.

Rijk

Ik heb altijd een beetje moeten lachen om het begrip grachtengordel. Leuk, voor de nieuwe rijken die acht ton voor een huis te besteden hadden, dacht ik. Een redelijk succesvolle carrière, en hop, u koopt een grachtenpandje.

Nou nee dus. Dit zijn er twee waarvan de tuinen aan elkaar grenzen, en waar je een bod op uit kunt brengen. Vraagprijs 15 miljoen euro. Klik vooral ook even door de foto’s van het interieur heen. En ik altijd maar denken dat de rijken in Blaricum woonden.