Vanavond zag ik de documentaire "de onrendabelen" van Marcel van Dam. "De onrendabelen" gaat over mensen die niet kunnen meekomen in de huidige prestatiegerichte maatschappij, en over de problemen die ze met zich meebrengen. Marcel van Dam lukte het prachtig om de tegenstelling tussen arm en rijk in beeld te brengen, simpelweg door een onrendabele zijn levensverhaal te laten vertellen en daarna wat mensen te filmen op de miljonairsbeurs. Een onrendabele die als kind moest schooien om een boterham te krijgen en zijn leven lang van baantje naar baantje heeft geleefd tegenover een een paar lachende heren in smoking die champagne met elkaar drinken. Met altijd die onvermijdelijke jonge vrouwen om zich heen.
Veel van de dingen die in de documentaire werden gezegd waren niet nieuw voor me, en dat voelde eerlijk gezegd best goed. Maar wat wel bij me insloeg als een bom was het feit dat de bijstand ooit bedoeld was om mensen boven de armoedegrens te houden. Ook het bloemetje op tafel hoorde erbij destijds, werd er gezegd. Maar omdat bijstandsgerechtigden er de afgelopen dertig jaar in koopkracht op achteruit zijn gegaan vallen ze nu wél onder die armoedegrens. Ik weet niet precies wie die grens bepaalt maar onder primaire levensbehoeften viel vroeger ook kleding. En dat lijkt er niet meer in te zitten voor een onrendabele. Een spijkerbroek van € 12,- dat ging nog net.
In de documentaire kwam een aantal experts aan het woord. Een neurobioloog, een econoom, een advocaat, een pedagoog, en nog een paar mensen die doorgeleerd hebben. De overeenkomst tussen deze mensen was dat ze het allemaal opnamen voor de (kans)armen, en de huidige ik-en-geld-maatschappij een kritische sneer gaven. Arnold Heertje ging het verst en verkondigde dat topmanagers- als we het konden meten- ook onrendabel waren. En dat ze zo enorm werden overbetaald op grond van een drogreden, namelijk dat ze anders naar het buitenland zouden vertrekken en ze het daar wel binnen zouden schrapen. Volgens Heertje was het slechts één keer gebeurd en kwam het dus eerder niet dan nauwelijks voor. Omgekeerd kwam het wel voor dat Amerikanen hier bedrijven kwamen leiden. Precies wat ik altijd beweer! Het is fijn om in je mening bevestigd te worden door een professor. Nog mooier zou het zijn als dit besef langzaam doordruppelt in de maatschappij zodat we weer terug kunnen naar een iets eerlijkere verdeling.
Als het je goed gaat, dan heb je geluk dat je niet als onrendabele bent geboren. Maar het had makkelijk gekund. Als dat besef ook doordruppelt in de maatschappij dan kunnen we misschien wat aandacht en geld voor onrendabelen opzij zetten, die dan op hun beurt minder geneigd zijn om al hun opgekropte frustraties te laten ontploffen op een heel ongunstig moment. Wat weer meewerkt aan Michael Jackson's droom: heal the world.
Goed. Ik besef best dat dit logje barst van het idealisme, en dat dat misschien wat ongebruikelijk is, maar ik denk echt dat hierin de wortel van het kwaad schuilt. En in commerciële televisie natuurlijk maar die heeft mij inmiddels ook in haar greep.
En Rob Hamilton is het met mee eens!