Uitvaart

Vandaag, op Tammar’s verjaardag, was de uitvaart van mijn schoonmoeder. Ik geloof dat het in 1985 voor het laatst was dat ik eerste rij zat. Linda en Hans hielden een toespraak, wat ik van beiden erg knap vind, maar vooral Hans kreeg veel lof over zich heen. Hij had zelf het initiatief genomen, niemand had hem gevraagd, maar hij verbaasde iedereen. Zijn oma zou zeker trots op hem zijn geweest.

Het was een eenvoudige uitvaart, veel bloemen en heel veel foto’s en muziek. De foto’s waren voor een groot deel te danken aan Linda’s vader, lang geleden gescheiden van mijn schoonmoeder, maar ze bleven elkaar op de verjaardagen van de kinderen zien. Linda’s vader fotografeert al zijn hele leven, met als gevolg dat er honderden of duizenden foto’s zijn. Linda’s moeder kende ik vanaf dat ze een jaar of vijftig was, en ik heb haar nooit in blakende gezondheid gezien. Maar op de foto’s van vroeger kwam ineens een ander beeld naar voren. Dat van een mooie jonge vrouw in gelukkige tijden. Er passeerden tientallen foto’s van Linda’s moeder, op vakantie of gewoon thuis, met haar kinderen of met de hond, afgewisseld met recentere foto’s waarop ze in een rolstoel zat, maar toch nog lachend.

Juist dat beeld van vroeger maakte het speciaal en emotioneel. Ik heb ook de hele jaren zeventig en tachtig meegemaakt, maar er zijn maar enkele foto’s om het te bewijzen. Ik heb denk ik geen enkele foto van mezelf van toen ik tussen de twintig en de vijfentwintig was, maar van mijn schoonmoeder zijn er duizend. Het creëerde een mooi beeld en met de muziek eronder was het indrukwekkend.

Ik zag de mensen langs de kist gaan om afscheid te nemen. Linda’s vader legde zijn hand op de kist, ook hij moet teruggedacht hebben aan de mooie tijden. Toen broers en de laatst levende zus afscheid namen kreeg ik het toch te kwaad. Die kenden haar al hun hele leven en ik stelde me voor hoe dat moest zijn. Maar mijn schoonvader, ik heb er twee, maar nu bedoel ik mijn schoonmoeders huidige man, moet alleen verder. In zo’n week van overlijden tot uitvaart ben je te druk en word je geleefd, maar als de uitvaart is geweest en iedereen gaat weer door begint de rouw pas echt. Ook voor Linda en haar zus, die blij zijn dat hun moeder uit haar lijden is, maar die toch ineens zonder moeder zijn.

Een proces van verwerking en slijtage dat je niet kunt overslaan, ontwijken of versnellen, dat heeft even tijd nodig. Ook ik voel de leegte die ze achterlaat.